3 czerwca 2016

GOŚCISZÓW KOŚCIÓŁ ROMAŃSKI

ROMAŃSKI   KOŚCIÓŁ  MB. i ŚW. JANA CHRZCICIELA   W  GOŚCISZOWIE


Z daleka widoczna sylwetka kościoła zachowała szlachetne proporcje pomimo kilku późniejszych przebudów i uzupełnień
Gościszów jest dużą wsią leżącą po obu stronach Iwnicy - Błotniaka, małej rzeczki wpadającej nieco dalej do Kwisy. Położona jest około 15 km na południe od Bolesławca. Gościszów (niemiecka nazwa: Giessmansdorf) zasłynął na początku XIX wieku, z niezwykłego znaleziska archeologicznego. W 1805 roku dokonano na terenie wsi odkrycia cmentarzyska całopalnego z grobami skrzynkowymi, pochodzącego z tak zwanego okresu lateńskiego (a więc z czasów jeszcze sprzed naszej ery). Z dawnych czasów pochodzą również odkryte w Gościszowie relikty wczesnośredniowiecznych siedlisk ludzkich. W roku 1233 nazwa wsi pojawia się po raz pierwszy w źródłach pisanych. Z tego też mniej więcej okresu pochodzi późnoromański kościół.
Jest to jedna z najstarszych świątyń na Dolnym Śląsku.Budowla powstawała mniej więcej w latach 1220 - 1250. Ten orientowany, zbudowany z ciosów miejscowego piaskowca kościół, jest jednonawowy z wydzielonym prezbiterium zamkniętym wieloboczną apsydą. Do naszych czasów zachował się pierwotny zarys murów natomiast prezbiterium uległo wydłużeniu w XVII wieku, co miało związek z budową krypty grobowej. W związku z tym pierwotną apsydę ułożono od nowa z tych samych elementów kamieniarki.
Plan kościoła. Z lewej rzut przyziemia, z prawej na wysokości okien naw bocznych. Linią przerywaną zaznaczono pierwotne zamknięcie prezbiterium.
Zdjęcie pochodzi z książki : Zygmunt Świechowski "Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku" ;

Późnoromański portal. Ostrołuk archiwolty zapowiada już styl gotycki

Zachowany w ścianie północnej uskokowy portal późnoromański z ostrołukową archiwoltą zachował wiele cech pierwotnych. Niestety wypełniający go tympanon nie dotrwał już do naszych czasów. Ściany kościoła wzniesione są ze starannie dopracowanych ciosów piaskowcowych ułożonych w warstwy. W kilku miejscach znaleźć można wyryte w piaskowcu znaki kamieniarskie w postaci krzyży, strzał i monogramów.
Apsyda zamykająca elewację wschodnią.
 Zdjęcie pochodzi z książki : Zygmunt Świechowski "Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku" ;

Jedno z najlepiej zachowanych okienek romańskich oszklone gomółkami 

Wieloboczna apsyda zachowała najwięcej cech romańskich

Wokół apsydy przebiega bardzo ciekawy fryz arkadowy. W niektórych arkadach umieszczono reliefy ozdobne

Kolumienka wspierająca apsydę o głowicy w motywach roślinnych

Kolumienka wspierająca wschodnie zamknięcie apsydy z rzeźbioną głowicą o nie do końca rozpoznanym motywie, w prawym dolnym rogu widoczny znak kamieniarski

Zewnętrzna część apsydy została podzielona łączącymi jej boki kolumienkami wspartymi na skromnych bazach ale u góry ozdobionymi arkadowym fryzem oraz gzymsem kostkowym. W arkadach fryzu odnajdziemy płaskorzeźby o tematyce zoomorficznej ( np. jeleń, zając i fantastyczne chimery) jak też geometrycznej (rozeta, krzyż). Głowice kolumn wzbogacono ornamentami  złożonymi  z lilii, liści palmowych i klonowych. 
 Zdjęcia pochodzą z książki : Zygmunt Świechowski "Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku" ;

Na reliefie obrazującym głowę byka lub wołu dostrzec można jeszcze ślad polichromii na rogach



Interesujący jest relief na prawo od głowicy kolumny. Co przedstawia? Niektóre źródła widzą tu kwiat lilii, a może to jest kaduceusz ?
Wnętrze kościoła to mieszanka stylów i epok od romanizmu po klasycyzm
Chór muzyczny wykonano w drewnie i ozdobiono malowanymi kasetonami. Podobnie wyglądało kiedyś sklepienie nawy 
Wewnątrz, z pierwotnego założenia  kościoła  zachowało się tylko sklepienie krzyżowo-żebrowe zachodniego przęsła obecnego prezbiterium i przyznać należy, że jest ono piękne w swojej formie. Żebra sklepienia o lancetowatym przekroju spływają na głowice czterech służek narożnych, bogato zdobionych w motywy roślinno-zwierzęce. Trzony i bazy kolumienek wykonano  podczas prac restauracyjnych w XIX w. 
Jedyne zachowane obecnie sklepienie krzyżowo-żebrowe


Żebra sklepienia wsparte są na czterech kolumnach o rzeźbionych bazach i głowicach


 Rzeźbione w kamieniu późnogotyckie sakramentarium pochodzi z przełomu XV-XVI w. Masywna chrzcielnica jest już renesansowa i powstała w 1575 r

Zobacz również :


Korzystałem z materiałów:
- Zygmunt Świechowski "Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku" ;
Zygmunt Świechowski "Architektura romańska w Polsce";