30 kwietnia 2018

GOTYCKIE WNĘTRZA MUZEUM REGIONALNEGO W JAWORZE

   Muzeum Regionalne w Jaworze (Dolnośląskie) mieści się w pobernardyńskim zespole klasztornym z XV wieku. To fascynujący zespół budowli gotyckich. Zauroczyły mnie zwłaszcza wnętrza dawnego kościoła oraz wspaniały cykl malowideł ściennych. Obiekt składa się z późnogotyckiego kościoła Wniebowzięcia N.M. Panny i konwentu. Ufundowany w 1486 przez biskupa Jana Gross-Wardein. Świątynię poświęcono w 1489 r. W latach 1565-1638 klasztor należał do miasta, które urządziło w nim szkołę protestancką. W 1810 r. w wyniku kasacji zakonu, przeszedł on na własność państwa. Wówczas umieszczono w nim arsenał wojskowy, a w samym budynku zakonnym policyjny urząd śledczy. W latach od 1845 aż do 1964 systematycznie popadał w ruinę. Następnie został przekazany Muzeum Regionalnemu, które w okresie od 1964 do 1986 przeprowadziło generalny remont, prace adaptacyjne na potrzeby wystawiennicze i prace konserwatorskie. Wewnątrz znajdują się wybitne malowidła ścienne, jak:  późnogotyckie freski z przedstawieniami Męki Pańskiej, postaci św. Bernardyna z Sieny, stygmatyzacji św. Franciszka - założyciela zakonu bernardynów, Ostatniej Wieczerzy (ocalałe fragmenty), Upadku Chrystusa pod krzyżem. Na sklepieniach kościoła odnajdziemy malowidła z motywami roślinnym oraz siedemnastowieczne malarstwo iluzjonistyczne (nawy boczne).
Zapraszam do spaceru po dawnym kościele i wnętrzach klasztornych:
Już z lotu ptaka można zauważyć, jak cenny i dobrze zachowany jest ten zespół architektoniczny. Zdjęcie pochodzi ze strony: https://dolny-slask.org.pl/6375314,foto.html?idEntity=512914
Dawny zespół klasztorny, obecnie Muzeum Regionalne. Rys. pochodzi z książki Józefa Pilcha "Zabytki architektury Dolnego Śląska"
 Zespół klasztorny od strony ulicy Stefana Czarnieckiego
 Kościół klasztorny od strony dziedzińca klasztornego
 Dziedziniec klasztorny
Lapidarium pod ścianą apsydy kościoła
Kościół klasztorny - ściana frontowa i kruchta, z ulicy Klasztornej. Tak wykonane ceglane szczyty spotkać można również w gotyku zachodniopomorskim
Dawny kościół klasztorny:  
Kościół zbudowany został z kamienia i cegły. Jest późnogotycką budowlą halową, trójnawową z niższym, jednonawowym prezbiterium. Prezbiterium zamknięto poligonalnie. Ściany zewnętrzne oszkarpowano. Podział wnętrza na nawy tworzą wysmukłe, kamienne filary. Budowla posiada interesującą ścianę czołową dzieloną oknami i blendami, ozdobioną sterczynami. Nawę główną nakrywają sklepienia gwiaździste, nawy boczne i prezbiterium sklepienia krzyżowo-żebrowe wsparte na konsolkach. We wnętrzu zachowały się odkryte podczas remontu cenne XVI wieczne polichromie.
Od 1994 roku w kościele klasztornym mieści się Galeria Śląskiej Sztuki Sakralnej, którą tworzą dzieła sztuki rzeźbiarskiej i malarskiej. W prezbiterium kościoła wyeksponowano również, malowidła ścienne przeniesione tu z apsydy romańskiego kościoła Św. Katarzyny w Świerzawie. Pochodzą one z II ćwierci XV wieku, są więc młodsze od tych, które obecnie odsłonięte są w kościele świerzawskim(zobacz: https://paskonikstronik.blogspot.com/2015/12/romanski-koscio-w-swierzawie-i-jego.html)
Poligonalnie zamknięte prezbiterium. 
Sklepienia ożebrowane cegłą profilowaną. Zworniki rzeźbione w kamieniu. Otwory okienne wypełniają skromne w formie maswerki
Na specjalnie przygotowanym gruncie umieszczono ocalałe fragmenty malowideł ściennych przeniesionych tu z kościoła św. Katarzyny w Świerzawie
Dzięki transferowi tych fresków do muzeum w jaworze, można było odsłonić w apsydzie romańskiego kościoła w Świerzawie starsze malowidła, ukryte pod tymi

W tym miejscu, na bocznej ścianie prezbiterium wyeksponowano jeszcze kilka fragmentów malowideł ściennych ze Świerzawy. Pochodzą one z II i IV warstwy odsłoniętej podczas konserwacji ścian świerzawskiego kościoła
Chrystus przed Herodem - malowidło z II ćw. XV wieku. Fragment II i IV warstwy z apsydy kościoła św. Katarzyny w Świerzawie
Trójprzęsłowe sklepienia prezbiterium ozdobiono malowidłami o motywach roślinnych i w żywych barwach

Nawa główna od strony prezbiterium
Nawę główną wspierają trzy pary smukłych kamiennych filarów. Nawa jest konstrukcją halową, czyli posiadającą nawy boczne o wysokości nawy głównej. Warto zwrócić uwagę na wspaniałe sklepienia - w przeciwieństwie do prezbiterium - wykonane w profilowanym kamieniu
Ścianę nawy południowej zdobi wspaniały cykl VI wiecznych malowideł o tematyce pasyjnej. Na ścianach zachodniej i północnej umieszczono fragmenty fresków pochodzących z innych obiektów sakralnych








W północno-zachodnim narożniku  eksponowane są freski przeniesione z innych kościołów
Malowidło ścienne z kościoła w Starkowie - tryptyk XV wieczny, od lewej Stworzenie Ewy, Życie pierwszych rodziców, potop
Malowidła ścienne przeniesione z kościoła w Kotliskach - wyżej fragment fryzu, pod nim św. Krzysztof
Wspaniałe są sklepienia kościoła. Wykonane - tak jak i filary - w kamieniu, starannie profilowane i ułożone w smukłe żebra. Końce żeber wsparto na rzeźbionych konsolach
Gwiaździste sklepienia przyozdobiono - podobnie jak w prezbiterium - kolorowymi malowidłami o motywach roślinnych
Malowidła ścienne pokrywające sklepienia kościoła są bardzo podobne i w treści i w formie do malowideł zdobiących sklepienia kościoła parafialnego św. Marcina. Tam malowidła roslinne na sklepieniu nawy południowej oszacowano na przełom XIV-XV wieku (patrz: Jan Rybotycki "Jawor pradzieje i średniowiecze")
Sklepienie środkowego przęsła nawy wieńczy kolisty zwornik - miejsce z którego dawniej opuszczony był centralny żyrandol, dziś zastąpiony oświetleniem ledowym - wszak to muzeum, nie kościół
Wspaniałe wykończenie filarów połączonych z łukami arkad i wspierających  je żeber sklepiennych - piękny kawałek gotyku
Nawa boczna, południowa. Ściana zamykająca nawę zdobi barokowe malowidło. Sklepienia naw bocznych pobiałkowane nie są już tak eleganckie jak w nawie głównej
Widok z nawy głównej ku prezbiterium. W łuku wieńczącym ścianę szczytową nawy ciekawy fresk - patrz niżej 
Malowidło przedstawia św. Bernarda głoszącego kazanie. Na kazalnicy umieszczono datę 1503. We Włoszech był już renesans, u nas kończył się gotyk...

Wyposażenie muzealne dawnego koscioła
Nie jest ono specjalnie bogate. Umieszczono tu zabytki regionalne, pochodzące z Ziemi Jaworskiej. Kilka z nich to dzieła starsze, reszta przeważnie barokowa. Najcenniejszy jest chyba malowany ołtarz szafkowy z Rudnej.

Tryptyk z Rudnej, malowany temperą na desce, początek XVII wieku
Tryptyk z Rudnej scena Wniebowstąpienia
Tryptyk z Rudnej centralna scena Ukrzyżowania
Tryptyk z Rudnej, po lewej Zwiastowanie i adoracja Dzieciątka Jezus, po prawej Zmartwychwstanie i Zesłanie Ducha Świętego
Sąd Ostateczny, tempera na desce


Św. Anna Samotrzeć, drewno polichromowane XVIII w
Zwieńczenie epitafium wykonane w piaskowcu. 

Budynki dawnego klasztoru:
Na dawny klasztor składa się czworoboczny budynek dwupiętrowy z wirydarzem w środku oraz niewielkie boczne skrzydło - dawniej zapewne pełniący funkcje gospodarcze. Budynek główny zachował sklepienia krzyżowo-żebrowe, kilka portali oraz niewielki ale uroczy refektarz. W refektarzu piękne ceglane żebra sklepienne. Jest też kilka malowideł ściennych, z których Grupa Ukrzyżowania jest cennym i świetnie zachowanym dziełem.
















 Grupa Ukrzyżowania jest świetnie zachowanym freskiem. Autor w tle umieścił średniowieczną panoramę Jawora


 Dziedziniec klasztorny z widoczną apsydą kaplicy











STRONKA W TRAKCIE OPRACOWYWANIA

korzystałem z:

-  http://www.zabytki.pl/sources/muzea/j/jawor.html ;
-  http://legnica.gosc.pl/doc/2258325.Czas-odkrywcow ;
-  Józef Pilch "Zabytki architektury Dolnego Śląska" wyd. Ossolineum;
 Jan Rybotycki: "Jawor pradzieje i średniowiecze";