JEŻ

17 marca 2017

STAWY MILICKIE_WOKÓŁ STAWU NIEZGODA

WĘDRÓWKI PIESZE PO DOLINIE BARYCZY I STAWACH MILICKICH

Kolejna wędrówka zaprowadziła mnie do wsi Niezgoda i nad staw o tej samej nazwie. Niezgoda to myląca nazwa (na szczęście). Wioska jest piękna i malownicza, bardzo zadbana. Widać od razu że ludzie żyją to w zgodzie - na przekór nazwie. Zachowało się kilka starych domów i całych zagród. Niektóre okres świetności mają już za sobą, inne przeżywają drugą młodość za sprawą nowych właścicieli.

Stare zagrody i pojedyncze domostwa to ocalałe relikty z przełomu XIX-XX w. Są tu też bardzo nowoczesne domostwa, piękne i zadbane ale te najstarsze noszą w sobie "ducha historii" ...

Wczesne przedwiośnie nie jest może najlepszą porą na robienie zdjęć o tematyce ptasiej, czy wodnej. Jest mało światła, kolory po zimie są szare i wypłowiałe, a z drugiej strony dużo więcej widać z braku bujnej zieleni i wysokich szuwarów. Natomiast to świetny czas na wędrowanie - nie ma upałów, nie ma komarów, nie ma turystów...

Trasa wokół Stawu Niezgoda to 8,5 km i zajmuje - w zależności od zainteresowań przyrodniczych - od 2 do 4 godzin. Nie ma po drodze zagospodarowanych miejsc odpoczynku. Około 200 m od parkingu przy stawie znajduje się czatownia - wygodne schronienie dla porannych obserwatorów i fotografów ptactwa wodnego. Sam staw istnieje w tym miejscu już od XVI wieku. Początkowo był to jeden duży akwen, przedzielony został groblą w XX wieku. Wokół stawu rośnie sporo starych, majestatycznych drzew, przeważnie dębów ale są też inne gatunki.

Stawy Milickie, staw Niezgoda na przedwiośniu

Staw Niezgoda. Można tu zobaczyć perkozy dwuczube, łabędzie nieme, głowienki, łyski, czaple i krzyżówki

Dęby to nieodłączny element krajobrazu Doliny Baryczy. Obsadzano nimi wszystkie groble. Niektóre z dębów mają po kilkaset lat, zdarzają się nawet okazy 500 letnie. To prawdziwe skarby natury. Szczęśliwie docenili to gospodarze terenu i po powojennej przerwie, w ostatnich latach wznowiono zadrzewianie grobli dębami... Na zdjęciu jeden ze starszych dębów - mocno chory

Okoliczne łąki to siedlisko wielu ciekawych gatunków floru i fauny

Kanał opaskowy. Wszędzie tam, gdzie zabrakło dębów, wolne miejsca zagospodarowały brzozy

Wzdłuż kanałów opaskowych można spotkać żeremia bobrze. Są tu dość pospolite. Na zdjęciach wyżej i niżej dobrze widoczne efekty ich gospodarowania

Nad łąkami okalającymi stawy Niezgoda często spotkać można orła bielika. Zazwyczaj krąży dość wysoko ale czasem można zobaczyć go w akcji...

Na północnym skraju stawu Niezgoda II rośnie taki ciekawy dąb wysoko porośnięty bluszczem

Zarośnięte trzcinami wysepki prezentują się pięknie nawet w szarościach przedwiośnia

Piękny kawałek nieba

Czaple białe i siwe. Są bardzo czujne i płoche. Nie łatwo je podejść z bliska, a z daleka zdjęcia są kiepskie....

Dębowa aleja wzdłuż północno-wschodniego brzegu stawu

Północna część stawu. W trzcinach można dostrzec niewielkiego ptaszka trzciniaka oraz usłyszeć charakterystyczny głos bąka

I tym razem czaple okazały się być czujne ...

Od strony północno-wschodniej krajobrazy są bardziej urozmaicone

Malownicze brzozy urozmaicają krajobraz

Wyspy powstałe na stawie to sztuczne usypiska ziemi wydobytej podczas pogłębiania stawu. Następnie zagospodarowane przez przyrodę stały się ostoją i siedliskiem licznych gatunków ptactwa wodnego

W pierwszych dniach marca ptaków jeszcze mało. Cicho tu i spokojnie

Wreszcie znalazłem fotogeniczne szuwary

Staw Niezgoda II widok od wschodu

zobacz też:

https://paskonikstronik.blogspot.com/2017/04/stawy-milickiejesienne-wedrowki.html

12 marca 2017

CUDNITE MOSTOVE_CUDOWNE MOSTY

CUDOWNE MOSTY W RODOPACH - GÓRACH W BUŁGARII

Bułgaria jest krajem gór. Jest ich tu znacznie więcej niż np w Polsce. Stara Płanina, Rodopy, Piryn i Riła to tylko największe i najbardziej znane pasma górskie. Ale jest ich jeszcze trochę więcej. W Rodopach, znanych Polakom głównie z ośrodków narciarskich i sportów zimowych, znajduje się ciekawe miejsce, w którym natura, a konkretnie rzeka Dylbokote Dere, wyrzeźbiła w skałach wapiennych piękne mosty skalne. Są duże. Wielki Most ma około 96 m długości i 15 m szerokości, a wznosi się 45 m nad rzeką. 200 m w dół rzeki stoi drugi, Mały Most i mierzy 60 m długości. Za nim jest jeszcze trzeci most, najmniejszy, w którym potok wpływa do ponoru i ginie w jakiejś nie znanej jaskini, aby wypłynąć ponownie na powierzchnię ale już 3 km dalej. Rezerwat położony jest 16 km od głównej drogi łączącej Asenovgrad z Smolan. Droga do rezerwatu jest wąska i kręta ale za to bardzo malownicza. Przy mostach znajduje się schronisko, pole campingowe i parking.

Zdjęcie pochodzi ze strony: http://domusapartment.com/chudnite-mostove-rodopi/

Mapki sytuacyjne mogą okazać się pomocne, gdyby ktoś postanowił odwiedzić to miejsce...

Wielki Most. Jego grzbiet porastają różne ciekawe rośliny, w tym geranium i nieśmiertelnik

Można by się długo zastanawiać jak powstały te cuda natury? Bułgarscy geolodzy ustalili, że ongiś, miliony lat temu była tu jaskinia. Taka sama jakich wiele w Rodopach. Jednak płynąca w jej wnętrzu rzeka wymywała co raz głębsze i szersze korytarze. Kiedy nastąpiło jakieś duże trzęsienie ziemi (jest ich tu wiele), jaskinia zawaliła się. Runęły stropy, zasypując rumoszem skalnym niemal całą jaskinię. Ocalały tylko dwa najtwardsze ostańce skalne, z wielkimi otworami w ich wnętrzach, które tak na prawdę są fragmentami owej jaskini...

Pod mostami można przechodzić w dowolnym kierunku. Jedynie do wąwozu zakazano wejścia dla bezpieczeństwa turystów

Mały Most. W jego wnękach i zagłębieniach mieszkają ptaki i nietoperze

W okolicy jest znacznie więcej jaskiń i skał wapiennych. Nie są to miejsca specjalnie chronione, toteż można tu znaleźć i ciszę i spokój i biwakować do woli. Jednak pamiętać należy o podstawowych zasadach zachowania w górach oraz o szeroko pojętej ochronie przyrody i zasobów naturalnych. W pobliżu Cudownych Mostów znajduje się jeden z najwyższych szczytów Rodopów - Goliam Persenk 2090 m. Nie wyznakowano wprawdzie szlaku łączącego mosty ze szczytem ale jest dobra droga prowadząca na sam szczyt, a brak znakowanego szlaku dodaje smaku przygodzie, tym bardziej, że stąpamy po starożytnej, rzymskiej drodze zbudowanej jeszcze w I wieku p.n.e. ...

Po drodze do miasteczka Asenovgrad leży miejscowość Baczkowo, a w niej jeden z najstarszych i najpiękniejszych monastyrów w Bułgarii - Baczkowski Monastyr. Muszę przyznać, że z wszystkich, które miałem okazję zobaczyć, ten podobał mi się najbardziej.

Bułgaria jest krajem gór. A w górach występuje wiele różnorodnych zjawisk geologicznych. Toteż formacje skalne przypominające naturalne mosty znajdziemy w tym kraju nie tylko w Rodopach. "Cudowne Mosty" są bardziej znane i cieszą się większą popularnością. Dobrze jest jednak wiedzieć, że podobne mosty, wyrzeźbione przez naturę w wapiennych skałach, znajdują się w Vracańskiej Planinie będącej częścią pasma Starej Planiny i noszą nazwę "Bożych Mostów". Na zdjęciu poniżej Божия Mост w dolinie potoku Лиляче. Piękne miejsce, warte zwiedzenia.

Zdjęcie pochodzi ze strony: http://www.posvetaiunas.net/?com=com_catalogue&view=product&Itemid=270&lang=bg

10 marca 2017

MINERAŁY_ŚWIAT KOLOROWYCH KAMIENI

Świat minerałów pomimo, że różnorodny i kolorowy, pozostaje wciąż jeszcze "ziemią nieznaną" szerszemu ogółowi społeczności. Trudne do zapamiętania nazwy łacińskie, skomplikowane wzory chemiczne, nie zachęcają do bliższej znajomości z tymi "dziwami natury". Nieco inaczej mają się sprawy ze stosunkowo wąską grupą minerałów, zwaną klejnotami lub kamieniami szlachetnymi - o brylantach, szafirach czy rubinach słyszeli prawie wszyscy, a kobiety zwłaszcza... Magia klejnotów sprawia, że stały się one przedmiotem pożądania wraz z pojawieniem się pierwszych ludzi na ziemi. Potrafią niejednej kobiecie spędzić sen z głowy, jak i wydrenować nawet bardziej zasobne męskie portfele. W ostatnich latach ubiegłego wieku, podobnie jak współcześnie, sporą popularnością cieszą się międzynarodowe giełdy minerałów, odbywające się po kilka razy w roku w różnych miastach Polski. Można tam obejrzeć bardzo wiele różnych okazów minerałów, skał i skamieniałości. Sporo też bywa tam wyrobów i okazów jubilerskich. Zachęcam wszystkich zainteresowanych kolorowymi kamykami do odwiedzenia jednej z takich giełd. Terminarze owych wystaw łatwo znaleźć w internecie pod hasłem "giełda minerałów". Niniejsza stronka w żaden sposób nie pretenduje do miana ani mini katalogu minerałów, ani przewodnika po ich świecie. To wyłącznie moja prywatna wizja tego czarującego świata przyrody nieożywionej. Moje dawne fascynacje i całkiem współczesne refleksje... Wszystkie prezentowane tu okazy oraz ich fotografie pochodzą z mojej kolekcji i stanowią moją prywatną własność. Jednak nie mam nic przeciwko swobodnemu korzystaniu z zasobów tej stronki :)

GRUPA MINERAŁÓW KWARCU zainicjuje prezentację:

Kwarc to minerał z grupy krzemianów przestrzennych. Jest tlenkiem krzemu o wzorze chemicznym SiO2 i twardości wynoszącej 7 w skali Mosha.

Stanowi jeden z najłatwiej rozpoznawalnych minerałów w przyrodzie, toteż w mineralogii jest odpowiednikiem skamielin przewodnich w paleontologii. Jego bardzo efektowne i często duże kryształy oraz bogactwo odmian kolorystycznych sprawiają, że jest on najpopularniejszym minerałem wśród zbieraczy i kolekcjonerów kamieni. Do najbardziej znanych i poszukiwanych odmian kolorystycznych kwarcu należą: kwarc mleczny o zabarwieniu białawym, kryształ górski - bezbarwny, kwarc dymny - odcienie brązu, morion - czarny, ametyst - różne odcienie fioletu, kwarc różowy, cytryn, kwarc zielony, awenturyn - zielonkawy i jeszcze kilka innych. Do grupy minerałów kwarcu zalicza się też odmiany bezpostaciowe takie jak agaty, opale, jaspisy i krzemienie pasiaste oraz różnego rodzaju brekcje. Wszystkie razem stanowią o niezwykłej różnorodności tej grupy i o jej niezwykłej popularności pośród zbieraczy.

Zrost kryształów kwarcu ze złoża w Jegłowej (Wzgórza Strzelińsko-Niemczańskie)

Kryształ kwarcu ze złoża w Jegłowej

Kryształ kwarcu dymnego ze sztolni poszukiwawczej uranu z Rudawach Janowickich

Kwarc dymny z druz w melafirach z kamieniołomów w Borównie k. Kamiennej Góry

Kwarc dymny z kamieniołomów melafirów w Tłumaczowie k. Radkowa

Kwarc dymny z kamieniołomu Andrzej w Strzegomiu

Kwarc dymny z zinnwalditem - Alpy Zillertalskie Austria

Kryształ górski z inkluzją w postaci asfaltu naturalnego. Pochodzenie Syberia, Rosja

Kwarc mleczny z dolomitem złoża rudne kopalni w Capnic Rumunia

Kryształy kwarcu mlecznego jako pseudomorfozy po kalcycie (CaCO3). Pochodzenie kopalnia rud metali kolorowych w Capnic - Karpaty Rumuńskie

Szczotka kryształu górskiego na podkładzie z minerałów rudnych kopalni Capnic w Karpatach Rumuńskich

Ametyst ze złóż z Minas Gerias w Brazylii

Ametyst ze złóż w Urugwaju

Kwarc zielony. Pokrojem kryształów bardzo przypomina ametysty. Jednak jego zabarwienie jest zielonkawe. Bardzo rzadko spotyka się okazy intensywnie zielone. Minerał rzadki. Ten pochodzi ze złóż w Urugwaju

Szczotka kryształów kwarcu pokryta miniaturowymi kryształkami dolomitu. Kopalnia Capnic w Rumunii

Kryształy kwarcu z kopalni Capnic w Rumunii

Kryształ górski ze złoża rudnego kopalni w Bańskiej Bystrzycy na Słowacji

Kryształ górski na fluorycie ze złoża rudnego kopalni w Bańskiej Bystrzycy na Słowacji

U góry i u dołu agaty ze złóż melafirów w okolicach Nowego Kościoła - Góry Kaczawskie

Poniżej agat pochodzący ze złóż w Brazylii

Jaspis z Uralu - Rosja

Jaspis ze złoża w Sudetach

Chalcedon ze złoża rud niklu w Szklarach

Krzemień pasiasty to jeden ze sztandarowych kamieni polskich. Od kilku lat zyskuje stale na popularności. Prezentowane okazy pochodzą ze skał górnojurajskich Gór Świętokrzyskich

Jaspis z Uralu Rosja

Jaspis z Gór Łupkowych Niemcy

Chryzopraz ze złóż w Szklarach

Poniżej popularna na wszystkich giełdach w kraju agaty brazylijskie

KAMIENIE SZLACHETNE I OZDOBNE

To bardzo ciekawa grupa minerałów. Z naukowego punktu widzenia kamienie szlachetnie nie wyróżniają się jakoś specjalnie z grona wszystkich minerałów poza jednym wyjątkiem - te najcenniejsze są też i najtwardsze. Należą do najtwardszych naturalnych ciał w przyrodzie. To właśnie twardość kamieni szlachetnych je "uszlachetnia". Gdyby nie były tak twarde, nie byłyby również tak trwałe, a to własnie ich trwałość, czyli odporność na czynniki niszczące sprawiła, że prócz oczywistych walorów estetycznych oraz rzadkości ich występowania - uczyniono je klejnotami. A więc trzy czynniki decydują o tym, czy dany kamień jest "szlachetny" - jego twardość musi być prawie lub najwyższa w przyrodzie (od najwyższej 10 do 7 w skali Mosha), musi być po oszlifowaniu piękny (w szeroko rozumianym pojęciu piękna i estetyki), mieć czysty kolor i elegancki połysk i wreszcie musi go być na tyle mało na świecie, aby nie mogły go nosić wszystkie kobiety ... . Jeden, tylko jeden minerał, łamie jeden z wymienionych warunków - to opal szlachetny. Jego twardość (6 w skali Mohsa) jest niższa od wymaganej ale jego walory estetyczne w pełni usprawiedliwiają ten wyjątek. Toteż ceny najładniejszych opali dorównują najdroższym brylantom (niektórzy zaliczają do kamieni szlachetnych perły ale nie są to minerały w sensie naukowym, podobnie jak bursztyn). Najcenniejsze z kamieni szlachetnych to diamenty, rubiny, szmaragdy, szafiry, topazy i turmaliny. Ale prócz tych wymienionych istnieje jeszcze cały szereg kamieni mniej znanych ale również cenionych wysoko na rynku jubilerskim (euklazy, tanzanity, aleksandryty). Zdawać by się mogło, że pięknie wykształcone i efektownie wyglądające kryształy tych minerałów są przedmiotem zainteresowania jedynie szlifierzy i jubilerów. Ale tak nie jest. Na świecie istnieje też grupa zamożnych kolekcjonerów, zbierających oryginalne, nie szlifowane okazy i to w ich ręce często trafiają te, nieraz wielkie ale i pięknie wykształcone kryształy - w cenie rolls-roysów. Mniej wymagającym kolekcjonerom i zbieraczom wystarczają takie okazy, które nie nadają się do celów jubilerskich, a pozostałym szperaczom i pasjonatom (to ja) okruchy i odłamki, które wciąż jednak pozostają tymi "szlachetnymi" ...

Topazy to jedne z cenniejszych kamieni. Jako minerał należą do grupy krzemianów. Jego wzór chemiczny jest dość złożony - Al2SiO4(OH,F)2. Twardość 8 w skali Mosha. Czyste i nieuszkodzone kryształy są cenionymi kamieniami szlachetnymi. Oszlifowane kamienie słyną z głębi kolorów i wyjątkowego, właściwego tylko im i brylantom połysku. Jednak na świecie bardzo rzadko znajduje się wysokiej jakości kryształy - tzw kryształy jubilerskie. Przeważnie jego wystąpienia zawierają mniej lub bardziej popękane okazy. W naszym kraju niewielkie kryształki topazu znajdowano ongiś w granitach karkonoskich, pegmatytach strzegomskich i na Pogórzu Izerskim w okolicach Mirska. Moja lista kamieni szlachetnych zaczyna się nie przypadkiem od topazów, bowiem był to mój pierwszy taki okaz, który trafił do mojej kolekcji. Sentyment więc pozostał.

Kryształ topazu o typowym złocistym zabarwieniu. Okaz pochodzi ze złoża w Ouro Preto w Brazylii

Czerwonawo zabarwione kryształy topazów ze złoża Thomas Range w stanie Utah USA

Złociście zabarwione kryształy topazów ze złoża Topaz Mountain w stanie Utah USA

Niebieskawy topaz z Wołynia na Ukrainie

Topaz tzw. dymny Zabajkale, Rosja

U góry i u dołu topaz złocisty, Meksyk

Turmaliny to niezwykle ceniona i popularna grupa kamieni szlachetnych. Pod wspólną nazwą kryje się wiele różnorodnych odmian tego minerału. Różnią się one między sobą nie tylko kolorami ale i budową wewnętrzną i składem chemicznym. Wzór ogólny już zapowiada, że mamy do czynienia ze skomplikowaną strukturą: XY3Z6[(OH)4(BO3)3(Si6O18)] gdzie:

X – Na

Y – Fe, Mg, Ca, Mn, (Li + Al.)

Z – Al, Fe

Są to borokrzemiany sodu, wapnia, glinu, litu, magnezu, żelaza, manganu. Niekiedy zawierają też: chrom, nikiel, tytan, wanad, itr. Twardość 7 - 7,5 w skali Mosha. Minerał typowy dla jasnych pegmatytów, żył pneumatolitycznych i stref kontaktowych. Tworzy zarówno drobne igiełki jak i duże kryształy i ich zrosty. Słynie z wielokolorowości w ramach jednego kryształu. Jego najpopularniejsze odmiany to rubelit, achroit, verdelit i indygolit. Zrosty kryształów są szczególnie cenione i bardzo poszukiwane przez kolekcjonerów. Są jednak bardzo drogie, a czasem przewyższają wartość najczystszych szlifowanych okazów.Turmaliny to moje ulubione kamienie. Kiedyś wiedziałem o nich prawie wszystko, jednak moje okazy ni jak nie odzwierciedlają tej fascynacji, a to z powodu bardzo wysokich cen nie tylko kamieni szlifowanych ale okazów kolekcjonerskich. Z pewnością jednak warto umieścić w swoich zbiorach chociaż kilka z nich, albowiem są one doskonałą ozdobą każdej kolekcji. Poniżej zamieszczam dwa zdjęcia ilustrujące typowy "zawrót głowy" czyli efektowny zrost kryształów oraz niezwykłej urody oszlifowany turmalin dwukolorowy. Nie są to moje okazy - czynię ten wyjątek na swojej stronce, aby pokazać o jak pięknych rzeczach tu piszę :

Zdjęcie pochodzi ze strony: https://www.gia.edu/tourmaline-quality-factor

Zdjęcie pochodzi ze strony: https://pl.pinterest.com/pin/353180795754020037/

Turmalin elbait i jego zielona odmiana zwana verdelitem. U góry verdelit z Namibii, u dołu verdelit z Madagaskaru

Turmalin elbait i jego czerwona odmiana zwana rubelitem (od rubinowego zabarwienia). U góry i u dołu rubelity z Minas Gerais w Brazylii

U góry i u dołu rubelity z Minas Gerais w Brazylii

Turmalin szerlit z Czech

Turmalin szerlit z pegmatytów Gór Sowich, Sudety

Wyżej i niżej turmalin schorl (szerlit) z wyspy Elba Włochy

Turmalin verdelit ze złóż z Minas Gerias w Brazylii

Turmaliny verdelity ze złóż pegmatytowych Madagaskaru

Turmalin verdelit złoża z Nigerii

Zielone turmaliny z czarnymi zakończeniami zwane są "główkami tureckimi"

Wyżej i niżej turmalin verdelit

Bardzo oryginalny turmalin dwukolorowy, zwany też arbuzowym - z zewnątrz verdelit, a wewnątrz rubelit z Minas Gerais w Brazylii

Turmalin rubelit z Minas Gerais w Brazylii

Korundy (rubin, szafir, leukoszafir)

Korund to tlenek aluminium o prostym wzorze Al2O3 . Ale jest to kamień ceniony najwyżej po diamentach, a konkretnie jego dwie barwne odmiany - czerwony rubin i niebieski szafir. jest jeszcze odmiana bezbarwna zwana leukoszafirem ale jest mniej ceniona na rynku kamieni szlachetnych. Twardość rubinów i szafirów wynosi 9 w skali Mohsa więc są to najtwardsze po diamentach materiały występujące w przyrodzie. Rubiny, szafiry i zielone szmaragdy (odmiana berylu) to nie tylko najcenniejsze z kamieni ale też i najwcześniej stosowane jako ozdoby przez człowieka. Ich historia jest prawie tak stara jak gatunku ludzkiego...
Moja kolekcja korundów jest nadzwyczaj skromna. Ciężko jest trafić na ciekawsze okazy. Przeważnie są to słabo wykształcone kryształy o niezbyt wyraźnym pokroju i mętnych kolorach. Te trochę lepsze są już wykorzystywane w jubilerstwie.

U góry i u dołu ten sam kryształ rubinu wydobyty ze złóż Łowozerskich - Tundra Łowozerska, Półwysep Kola Rosja

U góry i u dołu kryształy rubinu ze złóż Chibiny - Tundra Chibińska, Półwysep Kola Rosja

U dołu kryształ szafiru - Tundra Chibińska, Półwysep Kola Rosja

Oba powyższe okazy rubinu i szafiru to kryształy kolekcjonerskie, bez wartości jubilerskiej. Ich znaczenie w przyrodzie jest jednak duże - dla geologów są bowiem wskaźnikiem do poszukiwań bogatszych złóż korundu. Półwysep Kola wciąż jest mało poznanym terenem. Poszukiwania geologów koncentrują się głównie na terenach górzystych półwyspu - w Tundrze Chibińskiej i Tundrze Łowozerskiej.

Masyw Chibiński i sąsiedni Łowozerski stanowią bliźniaczą centralną intruzję skał wysokoalkalicznych budujących centralną część Półwyspu Kola. Występują tam głównie trzy rodzaje skał: najbardziej wewnętrzne lujawrytowe, zewnętrzne sjenitowo-porfirowe, a pośród obu typów żyły pegmatytowe oraz metasomatyczne. W pegmatytach spotyka się duże, często doskonale wykształcone kryształy minerałów. Skały sjenitowe zbudowane są z minerałów skałotwórczych jak skalenie, apatyt, nefelin. Towarzyszą im rzadsze minerały jak eudialit, tytanit, ilmenit i magnetyt. Ich nagromadzenie jest na tyle duże, że są one przedmiotem eksploatacji złożowej. Właśnie w trakcie eksploatacji przemysłowej złóż wydobywa się również okazy minerałów nieraz bardzo rzadkich, a równie często o dużych pięknie wykształconych kryształach. W swojej kolekcji posiadam kilkanaście okazów kilku różnych minerałów pochodzących z Półwyspu Kolskiego. Pod koniec strony zaprezentuje najciekawsze z nich.

Beryle (szmaragd, morganit, heliodor, akwamaryn, biksbit)

To bardzo różnorodna grupa kamieni szlachetnych, podobnie jak turmalinów. Od tych ostatnich wyróżnia je wyższa twardość wynosząca 7,5 - 8 w skali Mosha oraz prostszy wzór chemiczny - Be3Al2Si6O18. Są też droższe w wyrobach jubilerskich. Cechuje je nie tylko wysoka twardość ale i piękny połysk oraz głęboka, wyrazista kolorystyka. Najbardziej znane i cenione to oczywiście zielone szmaragdy. Są tak pożądane na rynkach, że ich cena jest na ogół najwyższa po brylantach. Kolejny klejnot z grupy beryli to akwamaryn - delikatny w kolorze ale bardzo oryginalny. Nastepny będzie złocisty heliodor, przypominający topazy ale nie tak głęboki w swoich złocistościach, toteż topaz złocisty jest droższy od heliodorów. Kolejny klejnot to morganit - różowy w różnych odcieniach. Wyroby jubilerskie z morganitu pasują od osób o jasnej karnacji, rudych włosach oraz noszących się w odcieniach zieleni. Morganity są chętnie wybierane przez kobiety kochające róż. Listę odmian kolorystycznych zamyka biksbit - czerwono zabarwiony kamień, przypominający rubiny i czerwone topazy. Natomiast czerwone turmaliny (rubelity), są bardziej jasne i malinowe w swoich odcieniach od biksbitów.

Beryl z pegmatytów w granitach kamieniołomu Siedlimowice

Beryl z pegmatytów w gnejsach okolic Wielkiej Sowy w Górach Sowich

Spodumen LiAlSi2O6 to rzadki minerał z grupy krzemianów litu i glinu, zaliczanych do piroksenów. Występuje w niewielu miejscach na Ziemi i jest ważną rudą litu. Jego dobrze wykształcone kryształy posiadają niekiedy delikatne zabarwienie w kilku kolorach: tryfan - żółtozielony, hiddenit - zielony, fioletowo-różowy - kunzyt i niebieski - nuristanit. Cechą charakterystyczną spodumenu jest silny pleochroizm, co powoduje, że podczas obrotu kamienia względem światła kryształ kunzytu zmienia zabarwienie z różowego na fioletowy, bądź na pomarańczowy, a kryształ hiddenitu z zielonego na niebieskozielony lub żółtozielony. To zjawisko decyduje o wartości rynkowej tego minerału.

Ze względy na swoje delikatne odcienie różu i zieleni kunzyt i hiddenit są poszukiwanymi na rynku kamieniami szlachetnymi. Trzeba jednak pamiętać, że są one bardzo kruche i wrażliwe na upadek.

Hiddenit z prowincji Minas Gerais w Brazylii

Kunzyt z prowincji Nangarhar w Afganistanie

Granaty to grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów. Granaty stanowią dużą grupę minerałów izostrukturalnych (tzn. wykazujących bardzo podobną budowę, lecz różniących się składem chemicznym), będących krzemianami metali dwuwartościowych (wapnia, magnezu, żelaza, manganu) i trójwartościowych (żelaza, glinu, chromu). Należą do grupy krzemianów wyspowych (zawierają nie połączone ze sobą tetraedry [SiO4]4 -). Odmiany:

* Grossular – zasobny w wapń, glin i inne pierwiastki. Najczęściej jest bladoszmaragdowozielony, różowy, żółty, cynamonowobrunatny. Charakteryzuje się jaśniejszymi barwami niż inne granaty, bywa też bezbarwny. Nazwa grossularu, który często jest zielony, pochodzi od łac. nazwy agrestu – Ribes grossularia.

* Pirop – granat zasobny w magnez i glin oraz inne pierwiastki. Charakteryzuje się piękną barwą rubinowoczerwoną. Nazwa pochodzi od greckiego piropos – podobny do ognia. Barwa piropu bywa też ciemnoczerwona aż do czarnej, niekiedy z niepożądanym odcieniem żółtawym.

* Spessartyn – zasobny w mangan, glin i inne pierwiastki. Ma barwę brunatną, brunatnoczerwoną, pomarańczowoczerwoną nieraz z odcieniem fioletowym. Jego nazwa pochodzi od pasma górskiego Spessart w Niemczech.

* Almandyn (karbunkuł) – granat zasobny w żelazo, glin i inne pierwiastki. Nazwa pochodzi od miejscowości Alabanda w Azji Mniejszej, gdzie szlifowano te kamienie. Barwa almandynu, wywołana przez domieszki żelaza, może być ciemnoczerwona i fioletowoczerwona przez brunatnoczerwoną do prawie czarnej. Na niektórych almandynach występuje zjawisko asteryzmu w postaci gwiazdy czteroramiennej.

* Rodolit – jest barwy różowej i purpurowej, pochodzącej od domieszek żelaza i magnezu.

* Uwarowit – jest szmaragdowozielony dzięki zawartości chromu. Został nazwany ku czci rosyjskiego ministra Uwarowa. Jest to najrzadziej występujący granat i jeden z najtwardszych. Występuje głównie w formie drobnych kryształków, dlatego rzadko bywa wykorzystywany w jubilerstwie.

* Andradyt – jest zasobny w wapń, żelazo i inne pierwiastki; bywa brunatnoczerwony, brunatny, czarny, zielony lub żółty w różnych odcieniach. Nazwa pochodzi od mineraloga J. B. d’Andrada. Żółte odmiany andradytu przypominają topazy. Natomiast demantoid – zielona odmiana andradytu o dużej dyspersji i silnym ogniu – przypomina oliwin lub szmaragd.

Hessonit (Ca3Al2(SiO4)3) (rzadka odmiana grossularu) ze złoża w Gębczycach koło Strzelina

MINERAŁY RUDNE, METALE (pierwiastki), to chyba najbardziej rozległa grupa pośród minerałów. Jest też chętnie zbierana przez kolekcjonerów. O jej popularności stanowią dwa czynniki: minerały rudne są ładne, a więc dekoracyjne i po drugie ich cena jest stosunkowo niższa od np kamieni szlachetnych, czy minerałów grupy kwarcu. Ponadto panuje tu ogromna różnorodność wielkości i postaci krystalicznych rud metali i ich pierwiastków.

Złoto rodzime (Au) z aluwiów Kaczawy. Okaz wypłukany w okolicach Nowego Kościoła. Wymiary 2,5 x 3,5 mm

Miedź rodzima (Cu), Zlate Hory Czechy

Antymon rodzimy (Sb), Przybram Czechy

Wanadynit Pb5 [Cl(VO4)3] na barycie ze złóż Mibladen w Maroku

Piryt FeS2 złoża rudne z Chile

Piryt FeS2 złoża rudne z kopalni Baia Spire w Rumunii

Piryt FeS2 złoża rudne z kopalni w Chile

Wyżej i niżej markasyt FeS2 Przybram Czechy

Wyżej i niżej baryt BaSO4 na antymonicie Sb2S3 kopalnia rud Baia Spire Rumunia

Wyżej i niżej antymonit Sb2S3 z kopalni w Baia Spire w Rumunii

Wyżej i niżej pirochlor (Na,Ca)2Nb2O6(OH,F) biotyt, kalcyt złoża rudne Tundry Chibińskiej Płw. Kola

Sfaleryt ZnS złoża rudne w Chinach

Markasyt FeS2 na kalcycie CaCO3 z kopalni metali kolorowych w Capnic Rumunia

Ilvait CaFe3[OH|O|Si2O7] na kalcycie z wyspy Elba Włochy

Magnetyt ze złóż Płw.Kola (Chibiny)

Psylomelan - kopalnia barytu w Stanisławowie

Tetraedryt, markasyt, piryt, kalcyt, bournonit. Kopalnia Baia Spire - Rumunia

Kalcyt CaCO3, Chiny

Kalcyt CaCO3 na markasycie kop. Pomorzany koło Olkusza

Kalcyt CaCO3 z jaskiń zniszczonych prze łom wapieni w Wojcieszowie

Kalcyt CaCO3 na markasycie kop. Pomorzany koło Olkusza

Kalcyt CaCO3 z jaskiń zniszczonych prze łom wapieni w Wojcieszowie

Wyżej i niżej kryształy pirytu FeS2 w szczotce kryształu górskiego. Kopalnia w Capnic Rumunia

Wyżej i niżej markasyt FeS2 na kalcycie kopalnia Pomorzany k. Olkusza

Galena PbS z kopalni Pomorzany

Wyżej i niżej sferolityczne skupienie markasytu FeS2 na galenie. Kopalnia Pomorzany k. Olkusza

Kryształy kalcytu z kamieniołomu w rejonie Braszowic Dolny Śląsk

Kwarc różowy SiO2 i kryształy hornblendy NaCa2(Mg,Fe,AL)3(SiAl)8O22(OH)2 ze złóż rudnych Madan-Rudozem w Bułgarii

Wyżej i niżej markasyt na kalcycie z kopalni Capnic w Rumunii

Tetraedryt ze złóż rudnych Tundry Chibińskiej Płw. Kola Rosja

Wyżej i niżej kryształy galeny i kalcytu ze złóż rudnych Madan-Rudozem w Bułgarii

Grupa minerałów rudnych i kryształy kwarcu z kopalni Capnic w Rumunii

Wyżej i niżej halit NaCl (sól kamienna), kopalnia soli w Inowrocławiu

Gips CaSO4 , kopalnia miedzi Rudna

Gips z kopalni miedzi Rudna

Gips z kopalni soli w Inowrocławiu

Kwarc, dolomit, markasyt. Kopalnia Baia Spire w Rumunii

Wyżej i niżej celestyn SrSO4 z kopalni siarki w Machowie

Wyżej i niżej celestyn SrSO4 z Madagaskaru

Wiwianit Fe3(PO4)2•8H2O Grecja

Aurichalcyt (Zn,Cu)5[(OH)3|CO3]2 Chile

Aktynolit Ca₂Mg₅[Si₈O₂₂](OH)₂ Alpy Zillertalskie Austria

Cynober HgS - siarczek rtęci ze złóż rudnych w Bańskiej Bystrzycy Słowacja

PEGMATYTY STRZEGOMSKIE

Pegmatyty to nie minerały lecz skały. Ale skały szczególne, bo zbudowane z minerałów które wykrystalizowały swobodnie, nieraz do dużych rozmiarów. Z tego właśnie powodu w pegmatytach znajduje się przeróżne nieraz pięknie wykrystalizowane okazy. Pegmatyty strzegomskie należą do najciekawszych na świecie i są znane niemal wszystkim zbieraczom

Kryształy kwarcu dymnego, brązowo-żółty desmin (stilbit z grupy zeolitów) osadzone na kryształach skaleni

Piękne i duże kryształy skaleni (otroklaz) pokryte czarnym nalotem chlorytu, brązowymi drobnymi kryształkami desminu i w kilku miejscach cienkimi, długimi zielonkawymi kryształami epidotu

Te dwa zdjęcia obrazują niewielki ale ładnie wykształcony pegmatyt granitów Karkonoszy. Spokojnie - nie pochodzi z Parku Narodowego Karkonoszy. Granity zwane karkonoskimi występują również poza Karkonoszami. Ten okaz znalazłem w starym kamieniołomie w okolicy Trzcińska k. Jeleniej Góry

Aksynit i epidot z pegmatytów łomu Andrzej w Strzegomiu

ZEOLITY I MINERAŁY TOWARZYSZĄCE

To bardzo duża i niezwykle ciekawa grupa minerałów. Tworzą ją minerały glinokrzemianowe (gromada krzemianów) o różnym składzie chemicznym, właściwościach i postaciach kryształów. Uwodnione glinokrzemiany sodu i wapnia, w rzadszym stopniu baru, strontu, potasu, magnezu, manganu. Grupę tę wydzielił w 1756 roku szwedzki mineralog Axel Frederik Cronstedt. Nazwa pochodzi z gr. dzeo = wrzeć (kipieć), zein = gotować i lithos = kamień (skała) co oznacza "wrzące kamienie" i nawiązuje do cechy charakterystycznej tej grupy: pod wpływem ogrzewania zawarta w nich woda "wrze" = "pieni się" pokrywając powierzchnię pęcherzykami (efekt uwalniania zawartej w zeolitach wody). Obszerna grupa uwodnionych glinokrzemianów szkieletowych Na, Ca, Ba, Sr, K, Mn, Mg, w których w wolnych kanałach strukturalnych występują drobiny H2O (tzw. woda zeolitowa) oraz kationy jedno lub dwuwartościowe. Do grupy tej należy około 50 minerałów m.in. mezolit, thomsonit, gonnardyt, epistilbit, ferrieryt, laumontyt, yugawaralit, gmelinit, analcym, z czego zaledwie 15 występuje pospolicie.

Występują w pustkach i szczelinach zasadowych skał magmowych, głównie w zasadowych wulkanitach. Pojawiają się także w geodach, granitowych i pustkach łupków krystalicznych oraz w niektórych żyłach kruszcowych. Spotkać je można w wielu miejscach na świecie ale duże i ładnie wykształcone kryształy pojawiają się zaledwie w kilku miejscach na Ziemi. Najbardziej znanym są kamieniołomy skał wulkanicznych w okolicach Poona w Indiach. Tamtejsze zeolity cieszą się największą popularnością wśród zbieraczy.