ZAMEK STRECZNO NA SŁOWACJI

RUINY   ZAMKU   STRECZNO   NAD   RZEKĄ   VAG   NA   SŁOWACJI 

Ruiny zamku nad rzeką Vag. Zdjęcie pochodzi z Wikipedii

Panorama z zamku: rzeka Vag, miasteczko Streczno i Kysuckie Karpaty w tle

    Zamek Streczno (Strečnianský hrad, Strečno) to jeden z najbardziej malowniczych oraz najbardziej znanych zamków na Słowacji. W 1970 r. został uznany za Narodowy Zabytek Kultury. Zamek zbudowano na wysokiej skale wapiennej (około 100 metrów wysokiej), nad przełomem rzeki Wag, w miejscu zwanym Streczniańskim Przesmykiem. Dziś są to już tylko malownicze ruiny. Archeologiczne znaleziska dokumentują zasiedlenie zamkowego urwiska już w epoce żelaza - V-IV w. p.n.e. jak i później, w czasach słowiańskich, kiedy stała tu prawdopodobnie drewniana twierdza. Średniowieczny kamienny zamek powstał w pierwszej połowie XIV wieku. Dokładna data jego budowy nie jest znana, z pewnością było to przed 1321 rokiem. Przejął on rolę odległego zaledwie o 3 km zamku Varin (Starhrad), a zadaniem jego załogi był pobór myta na brodzie przez Wag. Pierwsza wzmianka o tej funkcji pochodzi dopiero z 1358 roku.

Obecne wejście do zamku

Ta część zamku jeszcze czeka na "konserwatorski beton"

Zamkowy dziedziniec

Rys historyczny.

Zamek był początkowo własnością królewską, z 1397 r. pochodzi pierwsza informacja o prywatnym właścicielu - był nim polski szlachcic Sędziwój z Ostrorogu. Wkrótce zamek powrócił w ręce królewskie, a w 1424 r. stał się częścią wiana królowej Barbary, żony Zygmunta Luksemburczyka, a później także królowej Elżbiety. Od lat 40. XV w. właściciele zmieniali się często. Wśród nich trzeba wspomnieć Stefana Pongraca, który w 1443 r. otrzymał Streczno jako zastaw za pożyczkę. W 1484r. przejął je Paweł z Kiniży, właściciel pobliskiej Letawy, który rozpoczął największą rozbudowę w historii zamku. Zmarł w dziesięć lat później, lecz dzieło kontynuowała wdowa po nim, Benigna. Po zachodniej stronie górnego zamku zbudowano nowy mur obronny, który utworzył dziedziniec - tzw. pierwsze przedzamcze. W jego północnej części, obok nowej bramy wejściowej, stanęła kwadratowa wieża obronna oraz kaplica. Mimo zakusów ze strony innej szlachty Benigna zdołała utrzymać zamek aż do 1523 r., kiedy sprzedała go Janowi Zapolyi. Ten w 1526 r. wynajął go Burianowi Svetlovskemu, ale już w 1529 r. jako właściciele są wymieniani bracia Piotr i Mikołaj Kostkowie. Był to okres wojny domowej pomiędzy Zapolyą a Ferdynandem. Wierni wcześniej Zapolyi Kostkowie otrzymali zamek w zamian za przejście na stronę Ferdynanda. W 1532 r. Burian wytoczył Mikołajowi Kostce proces o    zwrot dóbr zamkowych, o swych starych prawach do zamku przypomnieli sobie również Pogranczowie, właściciele pobliskiego Waryna, którzy postanowili odebrać zamek siłą. Rozpoczęła się regularna wojna pomiędzy sąsiadami. Oba zamki były oblegane, ale żaden nie został zdobyty. Sprawy sądowe zakończyły się w 1547 r. i Kostka pozostał jedynym prawowitym właścicielem Streczna. W XVII w. streczniański majątek został podzielony pomiędzy dwie wnuczki Anny i Stefana. Część przeszła w ten sposób w ręce rodziny Esterhazych, natomiast druga wraz z zamkiem stała się własnością rodziny Franciszka Vesselényiego. Franciszek, pełniący urząd węgierskiego palatyna, stanął na czele spisku mającego na celu detronizację Habsburgów. Spisek wyszedł jednak na jaw, a wszystkie majątki jego przywódcy zostały skonfiskowane, co stało się zresztą już po śmierci Franciszka. W latach 1678 i 1686 zamek dwukrotnie był zajmowany przez kuruców Thökölyego i stanowił poważną przeszkodę na drodze cesarskich wojsk na wschód. W czasie oblężenia częściowo spłonął. W 1698 r. cesarz Leopold I nakazał zburzenie fortyfikacji Streczna. Zniszczono część murów obronnych, bastiony i dachy budynków, a gruzami zasypano studnię. W końcu XIX w. przeprowadzono niewielką konserwację ruin. W 1974 r. rozpoczęto badania archeologiczne w obrębie murów, a dwa lata później przystąpiono do rekonstrukcji zamku. Zakończono ją w 1994 r., w rok później udostępniono zamek zwiedzającym.

Konserwatorzy nie żałowali betonu...

Architektura (podaję za stroną: https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/slowacja/strecno-zamek-streczno/):

Zamek wzniesiono na skalistej grani wysokiego, przeszło 100 metrowego wzgórza. Początkowo był on niewielkim założeniem. Ograniczał się do kwadratowej wieży o funkcji stołpu oraz budynku mieszkalnego ze sklepionym przyziemiem na północno – wschodniej stronie małego dziedzińca, otoczonego wielobocznym murem. Jego wymiary wynosiły zaledwie 18 x 22 metry, a wstęp wiódł od południa przez most przerzucony ponad przekopem. Wieża posiadała wymiary 8×8 metra i dostępna była jedynie przez ostrołukowy portal z poziomu drugiej kondygnacji. Strzegła ona bramy oraz osłaniała usytuowany głębiej budynek mieszkalny. W pobliżu znajdował się także wykuty w skale zbiornik na wodę deszczową. Jeszcze w pierwszej połowie XIV wieku na południowej stronie uformowało się niewielkie podzamcze.  W XV stuleciu po zachodniej stronie górnego zamku zbudowano nowy mur obronny, który utworzył dodatkowy dziedziniec. W jego południowej części umieszczono bramę, za którą droga zakręcała pod ochroną stołpu, prowadziła na nowy dziedziniec południowy (dawne podzamcze) i dopiero wtedy osiągała zamek górny. Po jego północnej stronie stanęła wówczas kwadratowa w planie wieża oraz nowa zabudowa mieszkalna zakończona kaplicą. Po przeciwnej stronie, skierowanej w stronę drogi dojazdowej, zamek kończył się masywną ścianą muru tarczowego, który zaopatrzono w otwory strzelcze dla broni ogniowej.

Pod koniec XV wieku i na początku XVI wieku po zachodniej i południowej, łatwiej dostępnej stronie, dobudowano nowy pierścień murów wzmocnionych trzema półokrągłymi basztami, a wjazd został wydłużony jeszcze dalej na południe poprzez usytuowanie na południu przedbramia. Nowy obwód murów utworzył po zachodniej stronie bardzo wąski obszar międzymurza. Zabudowa mieszkalna zamku górnego powiększyła się wówczas o nowy pałac wschodni oraz o dwuskrzydłowy budynek na dziedzińcu południowym (dawnym podzamczu). Kaplicę podwyższono i zwieńczono sklepieniem sieciowym, a elewacje pałacu urozmaicono późnogotyckimi oknami i wykuszami. Prawdopodobnie wtedy na terenie zachodniego podzamcza wykuto głęboką na 88 metrów studnię. Nieco później, gdyż na przełomie XVI i XVII wieku, pomiędzy wieżą północną a kaplicą wzniesiono nowe zabudowania, zwieńczone u góry trzema arkadami. Jeszcze dalej, na najbardziej wysuniętym na północ skalnym cyplu usytuowano niewielką wieżyczkę, zapewne o funkcji strażniczo – ostrzegawczej, połączoną z głównym kompleksem kurtyną muru. Po raz kolejny i ostatni przedłużono także przedbramię południowe.

Oczywiście że ruiny należało zabezpieczyć. Ale mam wrażenie, że zapchano te mury betonową zaprawą...

korzystałem z:

- http://www.tikzilina.eu/pl/zamek-streczno-/;

- https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/slowacja/strecno-zamek-streczno/;

- https://odtur.pl/atrakcje/zamek-streczno.html;

- http://www.pinkwart.pl/slowacja/zamstrec.htm;

- https://www.zbojnickiszlak.pl/index.php?menu=d&id_menu=985

RUINY ZAMKU LIETAVA NA SŁOWACJI_Lietavský hrad

 Lietavský hrad  -  ruiny  zamku  warownego  

     Wszyscy wiemy dobrze, że Słowacja to gościnny kraj, który natura obdarzyła szczodrze górami, a historia zamkami. Te najpiękniejsze i najlepiej zachowane zamczyska zostały już dokumentnie opisane i obfotografowane. Pozostało mi zatem pokazać taki mniej znany, bardziej "swojski" zamek - swojski poprzez ruiny które po nim pozostały, wszak w Polsce mamy większość zamków w postaci ruin własnie... Dziś są to ruiny średniowiecznego zamku, wznoszące się na wąskim grzbiecie skalnym u stóp Strażowskich Wierchów, a właściwie w ich bocznym ramieniu, zwanym Wyżyną Sulovską, rozciągającym się od północy nad uzdrowiskiem Rajecke Teplice. Wzgórze zamkowe leży na wysokości 630 m npm, 8 km na południe od Żyliny. Same ruiny są bardzo rozległe. Uważa się, że należą do największych pozostałości na Słowacji. Ongiś odgrywał on bardzo ważną rolę w systemie obronnym tego kraju - w średniowieczu kontrolowano stąd okoliczne szlaki handlowe. Pierwotnie był to zamek gotycki, z wysoką wieżą w centrum. Jej część zachowała się do dziś, do wysokości 14 m. Ciekawostką jest, że ruiny tego zamczyska są łudząco podobne do pobliskich ruin zamku Likava w okolicy Rużomberku. Wyglądają podobnie i nazywają się podobnie, a łączy je dodatkowo ród wybitnych arystokratów węgierskich Thurzo (ostatnim przedstawicielem rodu na zamku był Jan VII Thurzo). Przedstawicieli tego rodu znajdziemy nie tylko na Słowacji, ale i w Krakowie i w moim rodzinnym Wrocławiu (jeden z biskupów wrocławskich to Jan V  Thurzo).

Ruiny zamku na tle gór - to takie typowe dla pięknej Słowacji.
Można śmiało powiedzieć, że to stały element krajobrazu tego kraju ...

Jesienna panorama należy z pewnością do najpiękniejszych. 
Zdjęcie pochodzi ze strony: https://slovakia.travel/pl/zamek-lietava

Plan ruin zamku

Wapienne grupy skałek w Sulovskich Wierchach

Na zamku trwają prace remontowe. Wokół materiały budowlane, rusztowania i bloki kamienne

Mury zamku oparto o wystające wokół skały wapienne

Rys historyczny.  

Prawdopodobnie w ostatniej ćwierci XIII wieku, ktoś z rodziny Balašów wybrał  na działkę budowlaną, skalisty grzbiet na wschodnim zboczu Wyżyny Sulowskiej. Zbudowano wówczas czterokondygnacyjną wieżę na planie kwadratu na najwyższej części skalistego wierzchołka. Na północny wschód od wieży znajdował się dodatkowy mur. Dopełnieniem pierwotnego układu był mniejszy pałac. Na początku XIV wieku, Matúš Čák przejął zamek, ale po jego śmierci w 1321 roku zamek został zajęty przez wojska króla Karola Róberta, a zamek został zwrócony rodzinie Balašów. Gdzieś między 1321 a 1323 rokiem Lietava przeszła w ręce królewskie i stała się własnością Karola Roberta, nadaną „z honorem” przez sędziów regionalnych.  Kolejnym właścicielem został niejaki Dezider. Zygmunt I Węgierski w nieznanych dotąd okolicznościach odebrał Deziderowi Lietawę i zamek ponownie stał się własnością królewską. Następnie monarcha obdarował zamkiem księcia kaliskiego Sędziwoja ze Szubina. Prawdopodobnie po śmierci Sędziwoja Lietava wraz z okolicznymi zamkami przeszła w ręce jego wnuka Ścibora.  

W 1474 roku Maciej Korwin nadał zamek wraz z całym majątkiem Pawłowi z Kiniży za sprawą którego doszło w latach 1475-1494 do jego największej rozbudowy. Kolejnymi właścicielami byli Jan Zapolya na przełomie XV i XVI wieku oraz Mikołaj Kostka od 1512 roku. Z córką tego ostatniego ożenił się bogaty możnowładca, Franciszek Thurzo z którym wiąże się dalszy rozwój zamku i przebudowa w stylu renesansowym. W XVII wieku stał się on niezdobytą twierdzą w której Thurzonowie chronili swój najcenniejszy dobytek w czasie wojen i niepokojów. Według zapisów zamek w okresie panowania rodu Thurzo miał 90 pokoi. Pomieszczenia "pańskie" urządzone były z przepychem i ogrzewane kominkami. W środkowej części zamku znajdował się "thurzowski pałac", a w nim pomieszczenia z tajnymi przejściami, korytarzami i skrytkami. Był tam też skarbiec na kosztowności i archiwum. W 1616 roku zmarł węgierski palatyn Jerzy Thurzo, a jego jedyny syn Imre odszedł bezpotomnie pięć lat później. Zamek został własnością wspólną sióstr i córek zmarłych. Ciężka do uregulowania sytuacja własnościowa spowodowała, iż nikt nie chciał się angażować w utrzymanie warowni, toteż w 1698 roku była już prawie opuszczona. Mieściło się tu jedynie rodowe archiwum, które w latach 1760-1770 przeniesiono do zamku orawskiego. W XIX wieku zamek Lietava popadł już w całkowitą ruinę. W 1999 roku powstało Stowarzyszenie, którego celem stało się ratowanie zamku, a w dalszej perspektywie odbudowa jego części. Od roku 2008 Stowarzyszenie stało się właścicielem zamku. Od tego momentu trwają nieprzerwane prace nad jego odbudową.

Okoliczne góry i pasma upstrzone są licznymi wapiennymi skałkami, za nimi zaś
leżą piękne Sulovskie Skalne Miasta

To najciekawsza część zamku - przypominająca basteje

Widok z zamku na Żilinę i część Małej Fatry

Żilina i Mała Fatra w zbliżeniu

Latem panuje tu ożywiony ruch

Architektura. Opis podaję za stroną: https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/slowacja/lietava/ :

Pierwotna średniowieczna budowla ograniczała się do późniejszego zamku górnego w skład którego wchodziła kwadratowa w planie wieża o wymiarach 6×6 metrów, włączona w obwód muru obronnego, wydzielającego nieregularny dziedziniec po stronie północnej. Wieża posiadała kondygnacje rozdzielane drewnianymi płaskimi stropami, wąskie otwory szczelinowe oraz dostępne po drabinie wejście od strony dziedzińca. Mur obronny poprowadzono wzdłuż skalnych urwisk, szczególnie wysokich po stronie wschodniej. Droga dojazdowa do zamku pod koniec XIII wieku wiodła od strony południowej, przechodziła pod wieżą, a następnie po drewnianym moście osiągała portal bramy prowadzącej na dziedziniec.

Do połowy XV wieku dziedziniec zamku w dużej części zastawiono nowymi budynkami mieszkalnymi, wzniesionymi po stronie południowej i wschodniej, gdzie mury przedłużono, tak iż zajęły one charakterystyczny, wąski, umieszczony na wystającym cyplu narożnik, który wypełniony został zabudową. Usytuowana została tam zamkowa kaplica, od czasu przebudowy z końca XV wieku zwieńczona sklepieniem sieciowym. 

W trakcie wielkiej rozbudowy z lat 1474 – 1492 dobudowano drugi, większy dziedziniec po stronie zachodniej, pełniący początkowo rolę podzamcza. Od południa zamykała go czworoboczna wieża mieszkalna, obok której w załamaniu muru zlokalizowano wieżę bramną. Wjazd poprzedzony był rozległym przedbramiem, od wschodu opartym o skarpy wzgórza i wieżę mieszkalną, a od zachodu, tuż przy wieży bramnej zaopatrzonym w półkolisty wykusz lub basztę. Mur obronny podzamcza wzmocniono podkowiastą basztą w narożniku północno – zachodnim, oraz drugą, bardziej wydłużoną w narożniku północno – wschodnim. Obie przystosowano do użycia broni ogniowej. Czworoboczna wieża mieszkalna posiadała po jednym pomieszczeniu na każdej kondygnacji. Dostępne były one poprzez kręconą klatkę schodową umieszczoną w ryzalicie w narożniku dziedzińca. Ze względów obronnych klatka schodowa skomunikowana była także z chodnikiem w koronie muru obronnego. By zabezpieczyć drogę wjazdową budynki mieszkalne zamku górnego zwieńczono drewnianymi gankami, być może o funkcjach hurdycji. Uwieńczeniem wielkiej przebudowy było wykucie na dziedzińcu podzamcza nowej studni, konicznej dla funkcjonowania powiększonego zamku. W pierwszej połowie XVI wieku zmieniono wjazd do zamku, przesuwając go na lepiej chronioną północną stronę. Stara brama została zamurowana, a nowe wejście zlokalizowano po przeciwnej stronie, w murze flankowanym dwoma basztami działowymi. Podkowiasta baszta północno – zachodnia pełniąca odtąd kluczową rolę obronną przy drodze wjazdowej została pogrubiona. Prace przy niej przeprowadzono zapewne już w drugiej połowie XVI wieku, kiedy to powstał kolejny dziedziniec zwany drugim przedzamczem, a właściwie obszar międzymurza po stronie zachodniej i północnej, którym poprowadzono drogę wjazdową. W XVI lub na początku XVII wieku wzmocniony on został północno – wschodnią niedużą basztą podkowiastą oraz dwoma nowymi budynkami bramnymi. Droga do zamku górnego wiodła wówczas przez pięć bram, wzdłuż starszych murów obronnych. Po wschodniej stronie jeszcze w XVI wieku dobudowano półokrągły, wielki rondel o średnicy 25 metrów.

W oknach umieszczono kawałki folii izolacyjnej, na której z czasem wyrastają mini ogródki z "mchu i paproci" 

Część muzealna zamku jest niezwykle skromna

narożnik bastionu wzmocniono dużymi w rozmiarach ciosami kamiennymi

na jednym z ciosów zachował się w dobrym stanie herb rodowy

Zamek przetrwał jako trwała ruina w formie z XV-XVII wieku z czytelnymi elementami najstarszego założenia, m.in. na zamku górnym zachowała się kwadratowa wieża główna do wysokości około 14 metrów. Na zamku średnim, czyli pierwszym przedzamczu w najlepszym stanie jest baszta podkowiasta i wieża mieszkalno – obronna. W najgorszym stanie zachował się zamek dolny z wieżą obronną z dwoma bramami. Obecnie na zamku prace konserwatorskie, których celem jest zabezpieczenie i udostępnienie ruin dla zwiedzających.

Zwiedzanie zamku zajmuje około jednej do dwóch godzin. Warto również poświęcić chwilę uwagi wspaniałym panoramom gór otaczających okolicę. Obsługa zamku jest bardzo miła i chętnie udziela informacji. Samochód najlepiej zostawić na niewielkim parkingu we wsi Lietavska Svinna-Babkov  - pomiędzy Domem Kultury, a remizą strażacką.

Korzystałem z:

-  https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/slowacja/lietava/;

-  https://www.tuitam.info/2018/10/07/zamek-lietava/;

-  https://hradlietava.sk;